116712 14/09/2021 20:42 14/09/2021 20:37 พอช.จัดเวทีเสนอโมเดลพัฒนา ‘ตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’ ‘นพ.อำพล’ เสนอรัฐหนุน ‘ตำบลเข้มแข็งเป็นวาระแห่งชาติ’ การจัดเวทีนำเสนอองค์ความรู้โมเดลการพัฒนา ‘ตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’ ผ่านระบบ Zoom มีผู้เข้าร่วม 340 คน             สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน / พอช.จัดเวทีนำเสนอองค์ความรู้โมเดลการพัฒนา ‘ตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’ เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เสนอบทสังเคราะห์การถอดความรู้โดยนักวิชาการ 5 ภาค ขณะที่ นพ.อำพล จินดาวัฒนะ สว. หนุนการพัฒนาประเทศจากฐานล่าง เหมือนสร้างพระเจดีย์ต้องสร้างฐานให้มั่นคง พร้อมแนะรัฐสนับสนุนให้ตำบลเข้มแข็งเป็นวาระแห่งชาติ           วันนี้ (14 กันยายน) ระหว่างเวลา 13.00 -18.30 น. สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. ได้จัดเวทีนำเสนอองค์ความรู้โมเดลการพัฒนา ‘ตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’  ผ่านโปรแกรม Zoom  Meetings  มีเป้าหมายเพื่อนำเสนอองค์ความรู้โมเดลการพัฒนา  การแลกเปลี่ยนการพัฒนาตำบลเข้มแข็งโดยการใช้เครื่องมือสนับสนุนต่างๆ  ของแต่ละพื้นที่และของแต่ละหน่วยงานที่จะเป็นประโยชน์ต่อชุมชน  ฯลฯ  โดยมีผู้นำชุมชน  ผู้แทนภาคีเครือข่าย  นักวิชาการ ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ พอช. เข้าร่วมเวทีประมาณ 340 คน           นางสาวจันทนา  เบญจทรัพย์  ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. กล่าวถึงความเป็นมาของโครงการสนับสนุนการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง  มีเนื้อหาโดยสรุปว่า พอช. ได้สนับสนุนการนำตัวชี้วัดชุมชนเข้มแข็งมาใช้ตั้งแต่ปี 2561 เพื่อสนับสนุนให้ชุมชนนำตัวชี้วัดฯ ไปประยุกต์ใช้ตามบริบทของพื้นที่  เพื่อเป็นเครื่องมือในการพัฒนาและเปลี่ยนแปลงชุมชน  และในปีงบประมาณ 2564  พอช.ตั้งเป้าหมายการพัฒนาตำบลต้นแบบชุมชนเข้มแข็งให้เกิดขึ้นทั่วประเทศ  จำนวน 800 ตำบล ( 5 ภาคๆ ละ 160 ตำบล) โดยใช้ตัวชี้วัดชุมชนเข้มแข็ง 4 มิติเป็นเครื่องมือ (คนมีแนวคิดและความสามารถเพิ่มขึ้น  คุณภาพชีวิตคนในชุมชนดีขึ้น  การปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์โครงสร้าง/นโยบาย  และองค์กรชุมชนเข้มแข็ง  มีความสามารถในการบริหารจัดการ) และนำมาประเมินผล  สังเคราะห์เป็นองค์ความรู้โมเดล ‘การพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’  นำมาเผยแพร่ต่อสาธารณะ     ‘นพ.อำพล’ แนะใช้ ‘เบญจพลัง’ หนุนการพัฒนา           นพ.อำพล  จินดาวัฒนะ  สมาชิกวุฒิสภา  บรรยายเรื่อง ‘ยุทธศาสตร์ชาติว่าด้วยชุมชนเข้มแข็ง  และทิศทางของรัฐที่ควนปรับเปลี่ยน’ มีเนื้อหาโดยสรุปว่า  ภาพรวมของปัญหาชุมชนมีปัจจัยจาก 1.การบริหารราชการรวมศูนย์  รวบอำนาจ  2.ภายนอกดึงทรัพยากรออกจากชุมชน  3.ชุมชนขาดภูมิต้านทาน  พึ่งตัวเองไม่ได้  4.ชุมชน  ฐานสังคมอ่อนแอ  ล่มสลาย  ดังนั้นการพัฒนาประเทศจะต้องพัฒนาจากฐานราก  เหมือนการสร้างพระเจดีย์  จะต้องสร้างฐานพระเจดีย์ให้มั่นคง  โดยให้ชุมชนท้องถิ่นมีความเข้มแข็งจัดการตนเองได้  และไปเชื่อมต่อกับระบบต่างๆ ของสังคมได้          จากปัญหาดังกล่าว  ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ.2561-2580) ด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม  เป้าหมายที่ 3 เรื่อง ‘เพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพัฒนา  การพึ่งตนเอง และการจัดการตนเองเพื่อสร้างสังคมคุณภาพ’ จึงเน้นเรื่อง การเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนในการพึ่งตนเองและพึ่งพากันเอง   สร้างการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่างๆ เพื่อสร้างประชาธิปไตยชุมชน และการสร้างภูมิคุ้มกันทางปัญญาให้กับชุมชน           ทั้งนี้จากการศึกษาเรื่อง ‘การจัดการตำบลเข้มแข็งตามแนวทางยุทธศาสตร์ชาติและแผนการปฏิรูปประเทศ’ ของคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา  โดยใช้วิธีการศึกษาหลายรูปแบบ  รวมทั้งการศึกษาพื้นที่ 4 ตำบล 4 ภาค (ตำบลแม่ทา จ.เชียงใหม่  ตำบลห้วยงู จ.ชัยนาท  ตำบลเลยวังไสย์  จ.เลย  และตำบลนาทอน จ.สตูล) มีข้อค้นพบที่สำคัญที่จะนำไปสู่ตำบลเข้มแข็ง  เช่น           1. ‘จตุพลัง’  เป็นการบริหารจัดการแบบหุ้นส่วนในระดับตำบล  มีท้องถิ่น  ท้องที่  หน่วยงานราชการ  และภาคประชาสังคม  หากมีหน่วยงานภายนอกเข้ามาเสริมเป็น ‘เบญจพลัง’ จะช่วยเพิ่มปัจจัยต่าง ๆ ให้ตำบลเข้มแข็งยิ่งขึ้น              2. การพัฒนาประเทศด้วย ‘ระบบแผนเดียวกัน’ หรือ One Plan ของรัฐบาล จะเชื่อมโยงกระทรวง กรม  และพื้นที่  จังหวัด อำเภอ  ตำบล  หมู่บ้าน/ชุมชนเข้าด้วยกัน  ซึ่งถือเป็นเรื่องที่ดี  แต่ชุมชนท้องถิ่นจะต้องเข้าไปมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงและครบวงจร  ดังนั้นจึงเป็นโอกาสของเบญจพลังที่ต้องพัฒนาและเรียนรู้ร่วมกัน  และ พอช.ควรจะเข้าไปหนุนเสริมชุนชนท้องถิ่นเรื่องการวางแผน           3. ตำบลจะเข้มแข็งขึ้นกับปัจจัยภายนอก  เช่น  การเมือง  การบริหารราชการฯ  การมอบหมายมีแผนงานเฉพาะ และปัจจัยภายใน  เช่น  มีการร่วมคิด  ร่วมทำ  ร่วมเรียนรู้   การพึ่งตนเองได้  และการขจัดอุปสรรค             4. การจัดการตำบลเข้มแข็งในระดับปฏิบัติการ  ต้องใช้ทั้งแกนนำ   เครือข่าย เครื่องมือ  เวทีกลาง  ศาสตร์และศิลปะ และการขับเคลื่อนนโยบายและแผน  ฯลฯ   นพ.อำพล  จินดาวัฒนะ             “นอกจากนี้ตำบลยังมีนวัตกรรมที่เป็นทุนทางสังคมจำนวนมาก เช่น  กระบวนการจัดทำแผนแม่บทชุมชน  การวิจัยโดยชุมชน  ธรรมนูญตำบล  วิสาหกิจชุมชน  กองทุนตำบล ฯลฯ   ซึ่งสามารถนำมาใช้และพัฒนาต่อยอดได้มาก  โดยเฉพาะเรื่องแผนแม่บทชุมชน  หากทำตรงนี้ให้ดี  เมื่อรัฐทำเรื่อง One  Plan  ชุมชนจะได้นำแผนไปเสียบได้ทันที” นพ.อำพลกล่าว   สว.ร่วมผลักดัน ‘ตำบลเข้มแข็งเป็นวาระแห่งชาติ’           นพ.อำพล  กล่าวถึงข้อเสนอในตอนท้ายเพื่อหนุนเสริมให้ตำบลเข้มแข็งว่า  รัฐควรจะต้องมีการเปลี่ยนแปลง 6 ด้านดังนี้  1. ควรกำหนดให้การสร้างเสริม ‘ตำบลเข้มแข็ง’  เป็น ‘วาระแห่งชาติ’  เป็นการตอกย้ำเรื่องการพัฒนา มีเป้าหมายนำไปสู่  ‘ตำบลเข้มแข็ง ประเทศมั่นคง’  2. ควรกำหนดให้เป็นนโยบาย ให้ส่วนราชการต่าง ๆ ทำความเข้าใจแนวคิด  แนวทางการบริหารจัดการแบบหุ้นส่วนในระดับพื้นที่  และพัฒนาระบบกลไก  วิธีการทำงานสนับสนุน ‘การจัดการตำบลเข้มแข็งแบบหุ้นส่วน’           3. ควรให้มี ‘ตัวชี้วัดร่วมเชิงกระบวนการ’ ให้ส่วนราชการที่มีภารกิจในระดับตำบลและพื้นที่ เพื่อส่งเสริม สนับสนุนให้ทุกส่วนราชการให้ความสำคัญกับการจัดการตำบลเข้มแข็งแบบหุ้นส่วน  4. ควรให้มีแผนงาน โครงการ และงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาระบบการจัดการตำบลเข้มแข็งแบบหุ้นส่วน  เวทีสมัชชาตำบลเข้มแข็ง (ตำบล, อำเภอ, จังหวัด)  การใช้เครื่องมือส่งเสริมการจัดการตำบลเข้มแข็งแบบหุ้นส่วน           5. ควรให้มี  ‘หลักสูตรการจัดการตำบลเข้มแข็ง’  ให้ผู้บริหาร  ข้าราชการ  ผู้เกี่ยวข้องในทุกระดับได้มีโอกาสเรียนรู้ร่วมกัน   6. ควรให้มี ‘สมัชชาตำบลเข้มแข็งแห่งชาติ’  เพื่อเป็นกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้  และพัฒนาการจัดการตำบลเข้มแข็งอย่างต่อเนื่อง           “ข้อเสนอทั้ง 6 ข้อนี้  วุฒิสภาจะเอาไปผลักดัน  รวมทั้งคณะกรรมการปฏิรูป  คณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติต้องช่วยกัน   เพื่อให้รัฐบาลนำสิ่งเหล่านี้ไปขบคิดต่อ  แล้วไปออกเป็นนโยบายสู่การปฏิบัติจริง  รัฐบาล  หมายถึงกระทรวง  ทบวงกรม   ต้องเปลี่ยนวิธีคิด  การจัดการ  สร้างความเข้าใจว่า ให้คนข้างในสามารถเข้ามาร่วมกันจัดการตนเอง  พึ่งพาตนเองให้มาก  และรัฐมาสนับสนุน”  นพ.อำพลกล่าวย้ำ   โมเดลการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง           นอกจากการบรรยายของ นพ.อำพล  จินดาวัฒนะ  ดังกล่าวแล้ว  ยังมีการนำเสนอบทสังเคราะห์  ‘โมเดลการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง’  จากทีมนักวิชาการ 5 ภาค  คือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  จาก ม.ขอนแก่น และ ม.อุบลราชธานี  ภาคใต้  จาก ม.ราชภัฏสุราษฎร์ธานี  ภาคกลางและตะวันตก  จาก ม.เกษตรศาสตร์  ภาคเหนือ  โดยทีมนักวิชาการภาคเหนือ  และภาคกรุงเทพฯ และปริมณฑล  และตะวันออก จาก ม.บูรพา            ตัวอย่าง  ‘การถอดองค์ความรู้การพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชน  เทศบาลตำบลเสนางคนิคม  อำเภอเสนางคนิคม  จังหวัดอำนาจเจริญ’            ผศ.บุญทิวา พ่วงกลัด  มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี   นำเสนอกระบวนการและวิธีการถอดบทเรียนว่า  การลงไปเก็บข้อมูลในพื้นที่ใช้วิธีการสนทนากลุ่ม  โดยมีคนที่เข้าร่วมหลากหลาย  และมีการสัมภาษณ์เชิงลึกผ่านระบบออนไลน์ ส่งข้อความผ่านไลน์           ในส่วนของพื้นที่มีบริบทหรือต้นทุนเดิม คือ มีความเข้มแข็ง  มีความเป็นมาค่อนข้างยาวนาน ในพื้นที่มีการขับเคลื่อนงานเชิงประเด็นการพัฒนา ที่เด่นๆ เช่น  กลุ่มพัฒนาบ้านเฮา เป็นเวลายาวนานก่อนที่จะเกิดการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน  ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ (ปี 2555)  มีแนวคิดการจัดการตนเอง/การจัดการตนเอง  จัดทำธรรมนูญประชาชนตำบลเสนางคนิคม (ปี 2555)  อำนาจเจริญเมืองธรรมเกษตร (2556)  ฯลฯ           นอกจากนี้พื้นที่ยังมีทุนต่างๆ มากมาย  เช่น  กลุ่มสัจจะออมทรัพย์ กองทุนข้าวปันสุข หรือธนาคารข้าวของชุมชน เป็นการแบ่งปันข้าว  มีการกำหนดเงื่อนไขว่าใครบ้างที่จะมาขอข้าวจากกองทุนได้ นอกนี้มีกลุ่มต่างๆ ที่เกี่ยวกับเกษตรอินทรีย์ กองทุนสวัสดิการชุมชน ฯลฯ           ‘โครงการพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชน  เพื่อผลิตสินค้าและทำการตลาด’ โครงการนี้เกิดขึ้นได้โดยการวิเคราะห์สภาพปัญหา  ซึ่งพบ 3 ปัญหาสำคัญ  คือ 1.ปัญหาด้านรายได้ของเกษตรกร  2.ราคาสินค้าทางการเกษตรตกต่ำ (นำไปสู่การคิดเรื่องการแปรรูป)  และ 3.คนในชุมชนไม่มีรายได้ในช่วงหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยว จึงเป็นที่มาของโครงการพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชน  เพื่อผลิตสินค้าและทำการตลาด   ชาวบ้านเสนางคนิคมรวมกลุ่มกันนำผลผลิตมาแปรรูปจำหน่าย  สร้างอาชีพ  สร้างรายได้             โดยมีกระบวนการ คือ 1. มีการวิเคราะห์ข้อมูล  สำรวจศักยภาพ 15 กลุ่ม  มีการคัดกรองเฉพาะกลุ่มที่มีการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง  ทำผลผลิตขายในและนอกพื้นที่  พบว่ามี 4 กลุ่มหลักๆ  ได้แก่  กลุ่มทำข้าวอินทรีย์  ผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับข้าวและอื่นๆ           2. การดำเนินกิจกรรมโครงการ ซึ่งได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก พอช. โดยการอบรมแปรรูปผลิตภัณฑ์จากข้าวและกล้วยเป็นหลัก  เนื่องจากแต่ก่อนกลุ่มไม่ได้รวมตัวกัน  ต่างผลิต  ต่างขาย  แต่โครงการทำให้กลุ่มต่างๆ มาร่วมกัน  เพื่อผลักดันการดำเนินงานโครงการ  รวมถึงเรื่องของตลาด   นอกจากนี้ยังมีการอบรมพัฒนาบรรจุภัณฑ์  เพราะเดิมสินค้าขายในชุมชนเป็นหลัก   มีขายข้างนอกบ้างโดยไม่มีโลโก้สินค้า ผลิตภัณฑ์หลักได้แก่  ข้าวแต๋น  กล้วยตาก  กล้วยฉาบ  โดยสร้างแบรนด์ “เมืองสองนาง” นอกจากนี้มีสินค้าเสริม คือ ชาจากใบข้าว           3. การดำเนินกิจกรรมผลิตภัณฑ์เสริม  เช่น ชาใบข้าว  กล้วยออร์แกนิค  เนื่องจากมีราคาค่อนข้างสูง  จึงเน้นการส่งขายนอกชุมชน  นอกจากนี้ยังมีการอบรมการขายสินค้าออนไลน์  ซึ่งต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญการทำเว็บไซต์           4. การดำเนินกิจกรรมร้านค้าสวัสดิการชุมชน  และตลาดนัดเกษตรปลอดภัย  สินค้าวางจำหน่ายที่ร้านค้าสวัสดิการชุมชน  เปิดดำเนินการแล้วแต่ต้องปิด   เนื่องจากประสบปัญหาบางอย่าง  กิจกรรมครั้งนี้ทำให้ฟื้นคืนสิ่งที่มีอยู่เดิมกลับคืนมา           5. แผนในอนาคต ทางประธานสภาองค์กรชุมชนบอกว่าอยากจดทะเบียนให้เป็นวิสาหกิจชุมชน  และมีการรวบรวมสินค้าชุมชนทุกอย่างที่พื้นที่สามารถผลิตได้ นำมาจำหน่ายในร้านค้า และการสร้างเครือข่ายโดยการเชื่อมโยงกับขบวนองค์กรชุมชนจังหวัด   ทำการค้าเชื่อมโยงทั้งในและนอกจังหวัด           เนื่องจากที่ผ่านมาในพื้นที่ได้รับออร์เดอร์สินค้าจากบริษัทเอกชนเป็นจำนวนมาก  ราคาประมาณ 500,000 บาท  ซึ่งถือว่าเป็นราคาค่อนข้างสูง  แต่ละกลุ่มจึงระดมกำลังคนมาช่วยกันผลิตสินค้าเพื่อผลิตให้ทันคำสั่งซื้อ   ถือเป็นสิ่งที่น่าสนใจที่มีการร่วมกันผลิตในชุมชน   ไม่ได้แยกกันทำเหมือนแต่ก่อน           “ในตัวชี้วัด 4 มิติ  ชุมชนเข้มแข็งของ พอช.  จะเห็นว่าเด่นชัดในเรื่องคนมีคุณภาพได้ 25 คะแนนเต็ม  เห็นว่าคนในพื้นที่มีการขับเคลื่อนงานประเด็นต่างๆ ต้องการพัฒนาให้มีความเป็นอยู่ที่ดี  ที่สำคัญคือ เด็กและเยาวชนที่เคยร่วมกิจกรรมในช่วง 10 – 20 ปีที่แล้ว  กลับมาเป็นแกนนำและเป็นพี่เลี้ยงให้กับเยาวชนในการขับเคลื่อนงานครั้งนี้ด้วย” ผศ.บุญธิวายกตัวอย่างการถอดองค์ความรู้การพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชน  เทศบาลตำบลเสนางคนิคม   จังหวัดอำนาจเจริญ  https://www.thaipost.net/main/detail/116712 One Plan, จตุพลัง, จัดเวทีเสนอโมเดลพัฒนา, ตัวชี้วัด 4 มิติ, ตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง, ตำบลเข้มแข็ง, ตำบลเข้มแข็งเป็นวาระแห่งชาติ, นพ.อำพล จินดาวัฒนะ, นางสาวจันทนา เบญจทรัพย์, ผศ.บุญทิวา พ่วงกลัด, พอช., ยุทธศาสตร์ชาติว่าด้วยชุมชนเข้มแข็ง และทิศทางของรัฐที่ควนปรับเปลี่ยน, ระบบแผนเดียวกัน, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน), เบญจพลัง, โครงการสนับสนุนการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20210914/image_big_6140a3f8cd977.jpg 111736 31/07/2021 14:40 31/07/2021 13:19 สานพลังสังคม-ชุมชนท้องถิ่นใช้พื้นที่ต้นแบบ 5 จังหวัด วิจัยแก้ปัญหา-ลดผลกระทบจากโควิด-19-สร้างวัคซีนทางสังคม การจัดตั้งศูนย์พักคอยในชุมชนเพื่อรองรับผู้ป่วยโควิด (บ้านน้ำคำ  อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด) เนื่องจากการแพร่ระบาดของโควิดทำให้ระบบสาธารณสุขรองรับไม่ไหว   สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน/ สานพลังทางสังคม  หน่วยงานภาคีร่วมมือชุมชนท้องถิ่นและสถาบันการศึกษาใช้พื้นที่ชุมชนต้นแบบ 5 จังหวัด อำนาจเจริญ กาฬสินธุ์  สุรินทร์  นครราชสีมา  และพัทลุง เป็นพื้นที่วิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาและผลกระทบจากการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19  ทั้งด้านสุขภาพ  เศรษฐกิจ  สังคม สร้าง ‘วัคซีนทางสังคม’ เริ่มกรกฎาคม-ธันวาคมนี้  โดยจะใช้ผลการศึกษาวิจัยจากชุมชนต้นแบบเป็นโมเดลขยายผลไปสู่ชุมชนอื่น และจัดทำเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง              จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19  ระลอกใหม่ในปี 2564 ที่ทวีความรุนแรงและส่งผลกระทบไปทั่วประเทศ  หน่วยงานภาคีเครือข่าย  ประกอบด้วย  กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา  วิทยาศาสตร์  วิจัยและนวัตกรรม  โดยหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ได้ตระหนักถึงสภาวะวิกฤตความเดือดร้อนที่เกิดขึ้น  จึงได้ร่วมกันจัดทำ ‘โครงการวิจัยการสนับสนุนการจัดการเชิงพื้นที่เพื่อการแก้ไขปัญหาและลดผลกระทบจากการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19’ ขึ้นมา  ระยะเวลาดำเนินการระหว่างเดือนกรกฎาคม-ธันวาคมนี้               โดยเมื่อวันที่ 30 กรกฏาคม  มีการจัดการประชุมเพื่อชี้แจงทำความเข้าใจแนวทางการขับเคลื่อนโครงการวิจัยฯ ที่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ  เขตบางกะปิ  กรุงเทพฯ  โดยการประชุมผ่านระบบ Zoom Meeting  มีผู้แทนหน่วยงานต่างๆ  เช่น  สปสช.  สช.  สสส.  สถาบันการศึกษา  ผู้นำชุมชน  และผู้บริหารสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ ประมาณ 87 คนร่วมประชุม   การประชุมผ่านระบบ Zoom   โครงการวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาและลดผลกระทบจากโควิด นางสาวจันทนา  เบญจทรัพย์  ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ  ในฐานะประธานคณะทำงานโครงการวิจัยการสนับสนุนการจัดการเชิงพื้นที่ฯ กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการวิจัยครั้งนี้ว่า 1. เพื่อวิเคราะห์สภาพปัญหา  ผลกระทบของวิกฤตโควิด-19 ในชุมชน และคนเปราะบาง  ในมิติด้านสุขภาพ  เศรษฐกิจ และสังคม 2. เพื่อหนุนเสริมและสร้างความเข้มแข็งแก่เครือข่ายองค์กรชุมชนในการแก้ไขปัญหาและลดผลกระทบจากวิกฤตโควิด-19 ในระยะเร่งด่วนและระยะฟื้นฟู  ในมิติทางด้านสุขภาพ  เศรษฐกิจและสังคมที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่   3.เพื่อศึกษาระบบและกลไกการแก้ไขปัญหาและลดผลกระทบวิกฤตโควิด-19 ของชุมชนที่เป็นโมเดลต้นแบบและขยายผลไปยังชุมชนอื่น  4. เพื่อเสริมพลังกลไกเครือข่ายชุมชนให้เป็นระบบเครือข่ายความปลอดภัย (Social Safety Net) ในการป้องกันความเสี่ยงของชุมชนเมื่อเกิดสภาวะวิกฤต  และ 5. เพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายในการบริหารจัดการเชิงรุกเพื่อรองรับสภาวะวิกฤต (Pre-crisis management) ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง   กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลบุ่งคล้า  อ.บุ่งคล้า  จ.บึงกาฬ  มอบอาหาร-น้ำดื่มให้โรงพยาบาลสนาม   ทั้งนี้การดำเนินโครงการวิจัยได้เริ่มตั้งแต่เดือนกรกฏาคม-ธันวาคมนี้  โดยจะเริ่มกระบวนการตั้งแต่การจัดตั้งกลไก  เตรียมทีมงานโครงการ  การคัดเลือกจังหวัดเป้าหมาย  วางแผนการดำเนินงานร่วมกับกลไกและหน่วยงานภาคีที่เกี่ยวข้อง  สำรวจปัญหา  ความต้องการของชุมชนที่ได้รับผลกระทบ  การวิเคราะห์สถานการณ์เพื่อออกแบบแนวทางความช่วยเหลือ  ทั้งในระยะเร่งด่วน  เฉพาะหน้า ระยะฟื้นฟู  และพัฒนา  การดำเนินกิจกรรมตามแผนงาน    การเชื่อมโยง  ประสานความความร่วมมือกับหน่วยงานทั้งภายในและภายนอก  การบูรณาการแผนงาน และ เชื่อมโยงสู่แผนการฟื้นฟูและพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนและกลุ่มเป้าหมาย  ทั้งในระดับตำบล  อำเภอ  และจังหวัด   การวิเคราะห์และสรุปบทเรียนผลการดำเนินงานของโครงการ      การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และพัฒนาโครงการร่วมกัน  เพื่อประเมินผลการดำเนินงานร่วมกับชุมชน  กลไกในพื้นที่  และหน่วยงานในพื้นที่เป้าหมาย  เพื่อประเมินผลการดำเนินงานและพัฒนาเป็นแผนหรือนโยบายระดับพื้นที่  ตลอดจนจัดทำเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายการบริหารจัดการเชิงรุกรองรับสภาวะวิกฤตเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง   ใช้พื้นที่ชุมชนต้นแบบ 5 จังหวัดอีสาน-ใต้เป็นพื้นที่วิจัย สำหรับการคัดเลือกจังหวัดที่ดำเนินการวิจัยครั้งนี้  คณะกรรมการโครงการฯ ได้คัดเลือกพื้นที่ที่มีความพร้อมและมีความเข้มแข็งของกลไกเครือข่ายองค์กรชุมชนในระดับพื้นที่  เช่น  มีการดำเนินงานของกองทุนสวัสดิการชุมชน  สภาองค์กรชุมชนตำบล  ฯลฯ  มีการประสานความร่วมมือในการดำเนินโครงการวิจัยร่วมกับสถาบันอุดมศึกษาในท้องถิ่น   สามารถขับเคลื่อนงานโครงการให้บรรลุผลได้อย่างเป็นรูปธรรมภายในระยะเวลาที่กำหนด  โดยมีจังหวัดที่ได้รับการคัดเลือกวิจัยนำร่อง 5 จังหวัด  คือ  อำนาจเจริญ  กาฬสินธุ์  สุรินทร์  นครราชสีมา  และพัทลุง    ส่วนการขับเคลื่อนงานวิจัยในพื้นที่ 5 จังหวัดจะมีทีมวิจัย  ซึ่งประกอบด้วยผู้นำชุมชน  ท้องถิ่น  ผู้แทนสภาองค์กรชุมชน  กองทุนสวัสดิการชุมชน  บ้านมั่นคง  หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  มหาวิทยาลัย  ฯลฯ  ร่วมเป็นคณะวิจัย  ทั้งนี้การขับเคลื่อนงานวิจัยครั้งนี้จะต้องเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็นคนจน  กลุ่มเปราะบาง  รวมถึงเปิดพื้นที่ให้คนจนเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินงานทุกขั้นตอนด้วย   โดยทั้ง 5 จังหวัดมีแผนงานการขับเคลื่อนเบื้องต้นดังนี้   กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลคำโพน  จ.อำนาจเจริญ  มอบสิ่งของช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากโควิด   สุรินทร์  : เตรียมข้อมูลพื้นที่เพื่อวางแผนการทำงาน  คัดเลือกชุมชน 5 พื้นที่ตามเกณฑ์ที่ภาคลงมติร่วมกัน  โดยเลือกพื้นที่ที่มีความพร้อมและมีต้นทุนในการทำงานอยู่แล้ว  ทั้งพื้นที่ชนบทและพื้นที่เมือง นครราชสีมา  : ใช้กลไกสภาองค์กรชุมชนและกองทุนสวัสดิการชุมชนเป็นกลไกหลัก  ประสานความร่วมมือกับเครือข่ายที่มี   สร้างทีมนักวิจัยและนักปฏิบัติการ  ออกแบบเครื่องมือในการเก็บข้อมูลเพื่อสรุปบทเรียนพื้นที่  กาฬสินธุ์ : เตรียมคัดเลือกพื้นที่ตามเกณฑ์ที่ภาคมีข้อตกลงร่วมกัน  มีทั้งหมด 5 พื้นที่  5  โมเดล  มีการวางทีมคณะทำงานโดยเชื่อมโยงการทำงานทั้งในส่วนของท้องที่และท้องถิ่น อำนาจเจริญ : วางแผนการทำงานร่วมกับทีมวิชาการในพื้นที่  ทั้งแกนนำขบวนองค์กรชุมชน  ผู้แทนจากพื้นที่ทั้งเขตเมืองและชนบท  ภาคีที่เกี่ยวข้อง  (พมจ.) มีการนิยามคำว่าชุมชนร่วมกันเพื่อคัดเลือกพื้นที่   ชุมชนเมือง และชุมชนชนบท พัทลุง : กำหนดเป้าหมายทำงานเชิงรุก  สร้างอาชีพ  ลดการพึ่งพาระบบสาธารณสุข  เช่น  จัดตั้งศูนย์พักคอย  ใช้สมุนไพรรักษาโควิด  ใช้ทุนชุมชนเพื่อสร้างโมเดลในการจัดการตนเอง  โดยใช้กลไกชุมชน ผ่านการระดมทุนและการเชื่อมโยงภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เป้าหมาย 5 ชุมชน 50 ครัวเรือน ส่วนงบประมาณที่ใช้ในการโครงการวิจัยครั้งนี้  เป็นงบประมาณสนับสนุนการดำเนินงานในพื้นที่  5 จังหวัด  รวม 3.3  ล้านบาทเศษ  ในจำนวนนี้เป็นงบสนับสนุนการจัดกิจกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาระยะเร่งด่วน-ฟื้นฟู-พัฒนา เช่น  การดูแลสุขภาวะในช่วงโควิด  การสร้างอาชีพ  เพิ่มรายได้  ลดรายจ่าย  จังหวัดละ 500,000 บาท   โดยแต่ละจังหวัดจะมีพื้นที่ชุมชนเป้าหมายในการวิจัยอย่างน้อย 5 ชุมชน   วิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาระยะยาว นางสาวจันทนา  กล่าวว่า  การวิจัยครั้งนี้มีโจทย์การวิจัยที่สำคัญ  คือ  1. การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ในชุมชน  มีผลกระทบต่อคนเปราะบางในมิติทางด้านสุขภาพ  เศรษฐกิจ  และสังคมอย่างไรบ้าง  2. การแก้ไขปัญหาวิกฤตในชุมชนเพื่อการดูแลคนเปราะบางเดิม (ก่อนที่เกิดการแพร่ระบาดของโควิดระลอกใหม่) มีการจัดการอย่างไร     3.ชุมชนจะมีระบบและกลไกการแก้ไขปัญหาคนเปราะบางในสภาวะวิกฤตโควิด-19 ในระยะเร่งด่วน  ระยะฟื้นฟู  ในมิติทางด้านสุขภาพ  เศรษฐกิจ  และสังคม ที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่อย่างไร  และ 4. ชุมชนจะมีการบริหารจัดการอย่างไรเพื่อให้พ้นสภาวะวิกฤต   นางสาวพรรณทิพย์  เพชรมาก  รองผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ  ในฐานะที่ปรึกษาโครงการเสนอความเห็นว่า  การวิจัยเรื่องโควิดครั้งนี้  ไม่ใช่เป็นการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า  แต่เป็นการสร้างระบบของชุมชนเพื่อดูแลช่วยเหลือกันในระยะยาว  โดยใช้โอกาสจากงานวิจัยมาหนุนเสริม  ใช้ทุนต่างๆ ที่มีในชุมชน  เช่น  กองทุนสวัสดิการชุมชนมาช่วยเหลือกันในช่วงโควิด  หรือมุ่งเน้นไปที่กลุ่มเปราะบางเพราะเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด  และต้องจัดทำข้อมูลกลุ่มเปราะบางให้ชัดเจน  มีปัญหาความต้องการอย่างไร  อาจเชื่อมทุนจากภายนอกมาหนุนเสริม   และต้องเปลี่ยนระบบ  ต้องทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาสนับสนุนมาดูแลกลุ่มเป้าหมายได้โดยตรง   “ระยะยาวชุมชนจะสามารถจัดระบบ  เพื่อวางแผนพัฒนาสุขภาพแบบองค์รวมของชุมชน  รวมทั้งแผนพัฒนาในด้านต่างๆ   และเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายนอกเหนือจาก 5 จังหวัดที่วิจัย  เพื่อให้พื้นที่อื่นมาเรียนรู้  มาแลกเปลี่ยน  เช่น  ในกรุงเทพฯ ซึ่งไม่ได้เป็นพื้นที่วิจัย  แต่ได้รับผลกระทบมาก  จะเชื่อมโยงกันอย่างไร  เพื่อเกื้อหนุนกัน  เช่น  นำสินค้าผลผลิตจากชุมชนมาแลกเปลี่ยนหรือขายราคาถูก   และใช้โอกาสจากงานวิจัยไปทำงานให้สอดคล้องกับพื้นที่  สามารถตอบคำถามงานวิจัยได้  เพราะชุมชนไม่ได้ทำวิจัยเพื่อวิจัย  แต่เป็นการทำวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหา และขยายการพัฒนาของชุมชนไปเชื่อมโยงกับระบบที่เกี่ยวข้องต่างๆ  ได้”  นางสาวพรรณทิพย์กล่าว   พี่น้องเครือข่ายชุมชน จ.กาญจนบุรี ส่งน้ำใจช่วยเหลือชาวชุมชน กทม.ที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โควิด   นพ.สำเริง  แหยงกระโทก  จากจังหวัดนครราชสีมา  เสนอความเห็นว่า  อยากให้งานวิจัยครั้งนี้เน้นไปที่จุดสำคัญ  คือ  การทำศูนย์พักคอย หรือ CI (Community Isolation) ว่า  CI เกิดขึ้นได้อย่างไร  ทำอย่างไร  มีความสำเร็จอย่างไร  หรือไม่สำเร็จ  ให้เจาะลึกเพื่อให้เกิดบทเรียนที่ชัดเจน  เพราะตอนนี้ยังไม่มีใครทำวิจัยเรื่องนี้  ยังเป็นเรื่องใหม่   “ขณะนี้โรงพยาบาลไม่พอ  โรงพยาบาลสนามก็ไม่พอ  ดังนั้นชุมชนจึงต้องมาช่วยกันทำ CI เพื่อมาดูแลผู้ป่วยสีเขียวหรือเหลืองอ่อนซึ่งยังมีอาการไม่มาก  เพราะไม่ต้องใช้หมอ  ไม่ต้องใช้พยาบาล  ใช้คนในชุมชนมาช่วยกันทำ  ดูแลกัน  เช่น  อบจ.  อบต.  พระ  อสม. ชาวบ้าน  ฯลฯ  เป็นการรวมตัวของคนในตำบล  จึงอยากให้ทีมวิจัยภาคอีสาน 4 จังหวัดทำวิจัยเรื่องนี้ให้ชัดเจนเพื่อเป็นบทเรียน”  นพ.สำเริงเสนอ   ระดมสรรพกำลังสู้โควิด-สร้างวัคซีนทางสังคม นุชจรี  พันธ์โสม  เลขานุการสภาองค์กรชุมชนเขตวังทองหลาง  เล่าว่า  สภาองค์กรชุมชนเขตวังทองหลางมีสมาชิก 20 ชุมชน  ได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก พอช. รวมทั้งหน่วยงานต่างๆ  จัดทำครัวกลางเพื่อทำอาหารแจกจ่ายให้แก่ผู้ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โควิดตั้งแต่ปี 2563  นอกจากนี้ยังใช้ที่ว่างในชุมชน (ที่ดินสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์) ปลูกผักสวนครัว  เลี้ยงปลาดุก  เพื่อนำมาเป็นทำอาหาร  และเป็นแหล่งอาหารสำรองของชุมชน   รวมทั้งรณรงค์ให้ความรู้ป้องกันการแพร่เชื้อ  แจกเจลล้างมือ  หน้ากากอนามัย  ฯลฯ   สภาองค์กรชุมชนเขตวังทองหลาง  กรุงเทพฯ  ถือเป็นต้นแบบแห่งหนึ่งในการรับมือกับโควิด  โดยใช้ศูนย์เด็กเล็กเป็นศูนย์พักคอยในชุมชน   “ส่วนโควิดปีนี้  เราได้เตรียมสถานที่พักคอยในชุมชน (Community Isolation) เพื่อรองรับผู้ป่วย  โดยจะใช้ศูนย์เด็กเล็กในชุมชน  รองรับได้ผู้ป่วยได้ 10 เตียง  และเตรียมห้องประชุมของชุมชนรองรับได้ประมาณ 30 เตียง  ส่วนผู้ที่ป่วยไม่มากหรือมีสถานะสีเขียว  เราจะให้กักตัวในบ้าน (Home Isolation)  แยกตัวออกจากคนในครอบครัว  โดยเราจะส่งข้าวกล่องให้ 3 มื้อ  และประสานงานกับ สปสช.เพื่อจัดส่งยา  เครื่องวัดอ๊อกซิเจน   เพื่อวัดค่าอ๊อกซิเจนในเลือด  และรายงานผลทางไลน์ให้ทางศูนย์สาธารณสุขทราบทุกวันเพื่อติดตามอาการและดูแลผู้ป่วย”  นุชจรีบอกถึงการดูแลผู้ติดเชื้อ   นพ.ปรีดา  แต้อารักษ์  รองเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) กล่าวว่า  การทำศูนย์พักคอยในชุมชนหรือ CI หรือศูนย์พักพิงเพื่อจะส่งต่อ  ซึ่งตอนนี้ไม่สามารถจะส่งต่อไปไหนได้แล้วเพราะไม่มีที่จะให้ส่ง  แต่ CI จะดูแลผู้ป่วยที่ไม่มีอาการหรืออาการน้อย  ซึ่งชุมชนสามารถทำได้  โดยเฉพาะ พอช.  เครือข่ายชุมชน  สภาองค์กรชุมชน  เพราะทำเรื่องความมั่นคงทางอาหาร  เรื่องอาชีพ  และที่อยู่อาศัยอยู่แล้ว     นพ.ปรีดากล่าวว่า  การทำ CI โดยชุมชนไม่ต้องใช้บุคลากรทางการแพทย์  จึงต้องช่วยกันทำ  และต้องรีบทำ  เพราะไม่งั้นจะเสียชีวิตอีกมาก   และมี ‘4 อ.’ ที่ต้องช่วยกันทำ  คือ 1. อาการ  ดูอาการ  การหายใจ  ว่าเป็นอย่างไร  รักษาตามอาการ  และช่วยกันดูแล  2.อาหาร  3. อาศัย  คือศูนย์พักคอยหรือที่พักพิง  และ 4. อาศัยฐานทุนที่มีอยู่  ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง    “ถ้าเป็นไปได้อยากให้ สปสช.เชื่อม CI เข้าสู่ระบบและจัดสรรงบประมาณให้ศูนย์พักคอยชุมชนโดยตรง  เช่น  ทำเรื่องอาหาร   เพื่อขยายการสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชนฐานราก  ทำให้ชุมชนที่มีปัญหาเรื่องเศรษฐกิจ  จะได้มีอาชีพ  โดยทุกภาคส่วนต้องช่วยกันทำเรื่องนี้   จนกว่าวัคซีนจะมีมากขึ้น   และสิ่งที่พวกเราทำนี้  ทั้งสภาองค์กรชุมชน  เครือข่ายกองทุนสวัสดิการชุมชน  ถือเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันทางสังคม  เป็นวัคซีนทางสังคมที่พวกเราช่วยกันทำได้อย่างดี  ต้องสร้างเครือข่าย  ต้องทำต่อไป  และขยายไปทั่วประเทศ  แล้วเราจะไปรอด”  นพ.ปรีดาย้ำ   สภาองค์กรชุมชนเขตวังทองหลาง  กรุงเทพฯ  สร้างวัคซีนทางสังคม นำอาหารและสิ่งของจำเป็นมอบให้ครอบครัวที่กักตัวในบ้าน   นพ.ปรีดากล่าวในตอนท้ายว่า ในวันที่ 9 สิงหาคมนี้จะมีการพูดคุยกับเครือข่ายสมัชชาสุขภาพ  โดยมี  สปสช.  สสส. พอช.  และพี่น้องชุมชน  เพื่อกระชับความร่วมมือให้เต็มที่และมากขึ้น  เพราะจะต้องระดมสรรพกำลังร่วมกันให้มากกว่าโควิดรอบแรก  เนื่องจากขณะนี้สถานการณ์หนักกว่าสงครามโลก  เป็น ‘สงครามโรค’ และหากระบาดระลอก 4 หรือเป็นโควิดสายพันธุ์ใหม่จะอันตรายร้ายแรงยิ่งกว่านี้  ขณะที่ระบบสาธารณสุขไม่สามารถรองรับได้แล้ว   ดังนั้นจึงต้องช่วยกันยันสมรภูมิในพื้นที่ให้ชัดเจน  ตั้งแต่ระดับหมู่บ้าน  ตำบล  โดยใช้จุดแข็งของ พอช.และสภาองค์กรชุมชน  คือมีกำลังคนในพื้นที่  มีทีม  และมีทุนบางส่วนแล้ว   ในส่วนของ สปสช.  สสส. และ สช.จะเข้ามาหนุนเสริมในเรื่องรูปแบบ  ความรู้  เรื่องการจัดการ  การรับมือกับโรคระบาด  เพื่อดูแลพี่น้องในชุมชน  เป็นการสานพลัง  สานความร่วมมืออย่างเป็นรูปธรรม  รวมทั้งการแก้ไขปัญหากฎระเบียบต่างๆ หรืออุปสรรคทางนโยบาย  โดย สช.จะช่วยเชื่อมประสานงานทางหน่วยงานนโยบาย  เพื่อเปิดโอกาสให้พี่น้องชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ  เป็นทางรอดของประเทศไทย                                                           https://www.thaipost.net/main/detail/111736 4 อ., Community Isolation, Zoom Meeting, กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม, กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลบุ่งคล้า, การทำศูนย์พักคอย, กาฬสินธุ์, ชุมชนต้นแบบ 5 จังหวัด, ชุมชนท้องถิ่น, นครราชสีมา, นพ.ปรีดา แต้อารักษ์, นพ.สำเริง แหยงกระโทก, นางสาวจันทนา เบญจทรัพย์, นางสาวพรรณทิพย์ เพชรมาก, บพท., พลังสังคม, พัทลุง, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน, สร้างวัคซีนทางสังคม, สานพลังทางสังคม, สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.), สุรินทร์, หน่วยงานภาคี, อำนาจเจริญ, โครงการวิจัยการสนับสนุนการจัดการเชิงพื้นที่เพื่อการแก้ไขปัญหาและลดผลกระทบจากการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20210731/image_big_6104fe67111fb.jpg